دیوان عدالت اداری به عنوان مرجع قضانی بر عملکرد دستگاه های اجرایی هیئت ها و کمیسیون ها نظارت دارد و این نظارت از طریق رسیدگی قضائی صورت می گیرد.

صلاحیت دیوان عدالت اداری، در ماده ۱۰ قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲ احصا گردیده است که در جهت ایفای صلاحیت مزبور، چنانچه مؤدی به برگ تشخیص مالیات در موعد قانونی اعتراض ننموده باشد و موجب قانونی جهت طرح موضوع در هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی وجود نداشته باشد و برگ تشخیص مالیات منتهی به صدور برگ قطعی مالیات شده باشد، در این صورت به موجب قسمت «الف» بند ۱ ماده ۱۰ قانون فوق الذکر، مؤدی میتواند به عنوان اعتراض به تصمیم اداره مالیاتی در تشخیص مالیات مورد مطالبه، تقاضای رسیدگی در دیوان عدالت اداری را بنماید؛

همچنین به موجب بند ۲ ماده ۱۰ قانون مذکور رسیدگی به اعتراضات و شکایات از آرا و تصمیمات قطعی هیئت های حل اختلاف مالیاتی، منحصرا از حيث نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها در صلاحیت دیوان عدالت اداری می باشد. البته مراجع مصرح در این بند حصری نبوده و جنبه تمثیلی دارد و هر مرجعی با خصوصیات مراجع اختصاصی اداری با هر عنوانی از قبیل کمیسیون هیئت، شورا و غیره که در خارج از سازمان فضانی تشکیل می شود؛

به جز در مواردی که به موجب قانون خاصی مستثنا گردیده است، تحت نظارت دیوان بوده و در صورت شکایت از آرای قطعی صادره از آنها مشمول صلاحیت دیوان در رسیدگی به آرای مراجع یاد شده می باشند؛ در نتیجه رسیدگی به اعتراض به آرای قطعی سایر مراجع ذیربط در حل و فصل اختلافات مالیاتی مانند شورای عالی مالیاتی در صلاحیت وکیل دیوان عدالت اداری قرار دارد.

دادخواست به دیوان عدالت اداری :

برابر ماده ۱۶ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، رسیدگی در شعب دیوان مستلزم تقدیم دادخواست است. دادخواست می بایست به زبان فارسی روی برگه های مخصوص باشد.

در صورتی که ارجاع پرونده به دیوان عدالت اداری در پی صدور قرار عدم صلاحیت از سوی سایر مراجع قضائی باشد، دیگری نیازی به تقدیم دادخواست و هزینه دادرسی نمی باشد.

همچنین وفق ماده ۱۸ قانون مذکور دادخواست می بایست مشتمل بر موارد ذیل باشد :

الف) مشخصات شاکی

1- نام و نام خانوادگی، نام پدر، تاریخ تولد، کد ملی، شغل، تابعیت و اقامتگاه برای اشخاص حقیقی

٢. نام، شماره ثبت، اقامتگاه اصلی و شماره تلفن تماس برای اشخاص حقوقی

ب) مشخصات طرف شکایت نام و نام خانوادگی، سمت و نشانی دقیق محل کار مأمور دولت در صورت امکان نام کامل دستگاههای موضوع ماده (۱۰) این قانون. (در موضوع مورد بحث، نام سازمان امور مالیاتی درج می گردد.)

پ) نام و نام خانوادگی و اقامتگاه وکیل یا قائم مقام و یا نماینده قانونی شاکی، در صورت تقدیم دادخواست توسط آنهاء

ت) موضوع شکایت و خواسته؛

ث) شرح شکایت؛

ج) مدارک و دلایل مورد استناد

چ) امضاء یا اثرانگشت شاکی یا وکیل دیوان عدالت اداری یا قائم مقام و یا نماینده قانونی وی و یا امضاء و مهر شخص حقوقی ذیل دادخواست

جدول خلاصه: کار دیوان عدالت اداری چیست

وظیفه	هدف	دامنه
رسیدگی به شکایات علیه آراء و اقدامات غیرقانونی دستگاه‌های اجرایی	حفظ حقوق شهروندی و نظارت بر عملکرد صحیح دستگاه‌های اجرایی	کلیه دستگاه‌های اجرایی کشور (به استثنائات قانونی)
لغو آراء و اقدامات غیرقانونی	تامین عدالت و جلوگیری از تضییع حقوق مردم	تصمیمات اداری، قراردادها و سایر اقدامات دستگاه‌های اجرایی
صدور رای و احکام لازم جهت اجرای عدالت	رفع تبعیض و بی عدالتی در ادارات	اشخاص حقیقی و حقوقی
نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات	ارتقاء سلامت اداری و شفافیت در تصمیم گیری	فرایندهای اداری و عملکرد کارکنان دستگاه های اجرایی
ارائه راهکارهای اصلاحی برای پیشگیری از تخلفات	پیشگیری از تکرار تخلفات و بهبود عملکرد دستگاه‌های اجرایی	با ارائه گزارش ها و پیشنهادات به مراجع ذیربط

پرسش و پاسخ متداول

سوال: دیوان عدالت اداری چه وظایفی دارد؟

دیوان عدالت اداری وظیفه رسیدگی به شکایات علیه آراء و اقدامات غیرقانونی دستگاه‌های اجرایی، لغو این آراء و اقدامات، و صدور احکام لازم جهت اجرای عدالت را بر عهده دارد. این وظایف شامل نظارت بر حسن اجرای قوانین و ارائه راهکارهای اصلاحی برای پیشگیری از تخلفات اداری نیز می‌شود.

سوال: چه کسانی می‌توانند به دیوان عدالت اداری شکایت کنند؟

اشخاص حقیقی و حقوقی که از آراء و اقدامات غیرقانونی دستگاه‌های اجرایی متضرر شده‌اند، می‌توانند به دیوان عدالت اداری شکایت کنند.

سوال: دیوان عدالت اداری چگونه به شکایات رسیدگی می‌کند؟

دیوان عدالت اداری با تشکیل هیأت‌های تخصصی و بررسی مدارک و مستندات ارائه شده از سوی شاکی و دستگاه اجرایی مربوطه، به شکایات رسیدگی کرده و رأی صادر می‌کند.

سوال: آیا تصمیمات دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است؟

بله، آرای دیوان عدالت اداری قابل اعتراض در مراجع بالاتر قضایی است.

سوال: آیا مراجعه به دیوان عدالت اداری هزینه دارد؟

بله، پرداخت هزینه دادرسی برای طرح شکایت در دیوان عدالت اداری الزامی است. میزان این هزینه بر اساس قوانین مربوطه تعیین می شود.

نتیجه گیری و سخن نهایی

دیوان عدالت اداری نقش بسیار مهمی در حفاظت از حقوق شهروندان و نظارت بر عملکرد دستگاه‌های اجرایی کشور دارد. این نهاد با رسیدگی به شکایات و لغو آراء و اقدامات غیرقانونی، به عدالت‌خواهی شهروندان و شفافیت در امور اداری کمک می‌کند. آشنایی با وظایف و چگونگی عملکرد دیوان عدالت اداری برای هر شهروند آگاه و حقوق دان ضروری است. این مقاله به صورت مختصر به تشریح کارکرد این نهاد مهم پرداخته است. برای اطلاعات بیشتر، مراجعه به منابع معتبر حقوقی و قوانین مربوطه توصیه می‌شود.